|
|
|
U pravcu pripremanja regionalnih smernica za integraciju Roma
Srbija i Crna Gora
|
|
Na osnovu mnoštva sakupljenih podataka i analize, kao cilj sveobuhvatne analize bile su izdvojene tri oblasti:
|
|
|
Premda svaka od ovih oblasti sadrži posebnu grupu potreba čije je stanje zabrinjavajuće i koje iziskuju posebnu pažnju, glavne oblasti poređane su na osnovu prioriteta. Ono što će postati očito iz rezultata fokus grupa jeste, da su osnovne oblasti ove analize tesno povezane tako da komparativna pogođenost romskih interno raseljenih lica i povratnika, na primer, rezultira visokom nezaposlenošću i neostvarivanjem raznih građanskih prava. Iako je potreba za većom pažnjom na poziciju romskih žena i devojaka potpuno jasna, sami problemi u vezi sa ženskom populacijom Roma su vidljivi u istim oblastima koje pogađaju romsko stanovništvo u celini.
|
I ako je Sida "Strategija za Srbiju i Crnu Goru" uzeta u obzir pri dizajniranju glavnih oblasti ove studije, kompleksnost i raznolikost same prirode marginalizacije Roma ostavlja netaknute druge oblasti koje bi, takođe trebalo da budu razmatrane od strane domaćih i stranih aktera. Ovde se naročito izdvajaju oblasti: obrazovanje, zdravstvo, smeštaj i političko učešće.
|
|
|
OSNOVNA OBLAST 1: MIGRACIJE
Etničko čišćenje Roma sa Kosova počelo je vazdušnom kampanjom NATO-a 1999. i povlačenjem jugoslovenske vojske iz pokrajine. To znači da je pre kampanje NATO-a romskog stanovništva na Kosovu bilo oko 150.000. Podaci UMNIK-a za 2003. pokazuju da je broj Roma koji su ostali u pokrajini ispod 40.000. Od procenjenih 700.000 izbeglica u Srbiji i Crnoj Gori, oko 50.000 su Romi sa Kosova. Prema Nacrtu strategije za integraciju i davanje novih ovlašćenja Romima Republike Srbije iz 2002. godine nedostaje jasna slika želja romskih interno raseljenih lica u Srbiji u vezi sa njihovim budućim mestom stanovanja (tj, da li se vratiti na Kosovo ili se integrisati u Srbiji). Ipak, realnost jeste da više od polovine njih nema državljanstvo, izvode iz matične knjige rođenih ili oficijelni dokument identifikacije za interno raseljena lica.
Od oko 20.000 Roma, Aškalija i Egipćana (RAE) u Crnoj Gori, oko 6.600 su sa Kosova, a popisom u decembru 1999. godine, koji je sproveo Biro za raseljena lica u Crnoj Gori, ustanovljeno je da u Republici Crnoj Gori boravi 5.840 Roma i 917 Egipćana. Najveća koncentracija Roma raseljenih sa Kosova je u najvećim gradovima Crne Gore: Podgorici, Nikšiću, Baru i Beranima.
Mnogo više od polovine (70.5%) RAE sa Kosova u Crnoj Gori izjavljuju da znaju da je njihova imovina na Kosovu uništena, kao i da nemaju čemu da se vrate. Od oko tri četvrtine imigranata RAE stanovništva u Crnoj Gori ili se prijavilo za državljanstvo zajednici ili planira da to učini. Sa druge strane, činjenica da skoro polovina RAE stanovništva u Crnoj Gori ne govori srpski jezik, predstavlja značajnu prepreku njihovoj integraciji u šire crnogorsko društvo. Štaviše, studija rađena u oktobru 2003. godine, od strane Instituta za strateška istraživanja i prognozu, pokazuje da preko 92% od svih romskih domaćinstava u Crnoj Gori ne može da zadovolji osnovne potrebe za hranom i da 74,7% nema tekuću vodu u svojim domovima.
Romi koji su tražili azil u zemljama zapadne Evrope prilikom svog povratka u Srbiju i Crnu Goru suočavaju se sa sličnim problemima sa kojima se susreću i interno raseljeni sa Kosova. U julu 2003. godine Državna zajednica Srbija i Crna Gora je potpisala bilateralni dogovor za povratak azilanata iz 11 zemalja, insistirajući na uslovima za povratak građana čije su molbe za azil bile odbijene. Mada nema preciznih podataka o broju ili etničkoj kompoziciji povratnika, procenjeno je da će više od 150.000 lica biti vraćeno u Srbiju i Crnu Goru, shodno dogovoru o povratku azilanata.
natrag na vrh
|
OSNOVNA OBLAST 2: ZAPOŠLJAVANJE
Posmatrajući da interno raseljena lica i romsko stanovništvo čine najugroženiju grupu u državi, Strategija za smanjenje siromaštva (PRSP) za Srbiju naznačava da Romi nisu adekvatno obuhvaćeni u postojećim analizama o siromaštvu u Republici. Mada su zvanični podaci da je nezaposlenih u Srbiji u 2003. godini bilo oko 30%, PRSP za Srbiju, objavljena iste godine, procenjuje da je nezaposlenost među romskim stanovništvom u Srbiji bar dva puta veća. Štaviše, prema popisu stanovništva u 2002. godini, broj zaposlenih romskih žena (3.996) bio je manji za 25% od broja zaposlenih romskih muškaraca (14.712). Nacrt strategije za integraciju i davanje novih ovlašćenja Romima u daljem tekstu naglašava da ne postoji jedinstven pristup integrisanja Roma na tržište rada.
U studiji Centra za istraživanje etniciteta, koja je obuhvatila 593 romska naselja, ističe se da je stopa nezaposlenosti 68,4%, sa 57% glava porodica registrovanih u Nacionalnom birou za zapošljavanje. U isto vreme, samo 18,6% stanovnika naselja su zaposleni na stalnoj osnovi. Primarni prihodi za život stanovnika naselja su prikazani u tabeli.
Glavni izvori prihoda stanovnika romskih naselja u Srbiji
Izvor prihoda |
% |
Izvor prihoda |
% |
Bez odgovora |
0,4 |
Humanitarna pomoć |
4,7 |
Redovno zaposlenje |
18,4 |
Razni zanati |
3,2 |
Socijalna pomoć/dečji dodatak |
18,3 |
Poljoprivreda |
1,7 |
Sezonsko zapošljavanje |
18,2 |
Pomoć od rođaka i prijatelja |
1,0 |
Trgovina/šverc |
9,5 |
Prošnja |
0,6 |
Prodavanje sekundarnih sirovina |
9,1 |
Ne znaju |
1,9 |
Penzija |
5,6 |
Drugo |
7,4 |
UKUPNO |
100 |
Izvor: Božidar Jakšić i Goran Bašić, „Romska naselja, uslovi života i mogućnost integracije Roma u Srbiji“ (Beograd: Centar za istraživanje etniciteta, 2002)
Veoma slično kao i u Srbiji, PRSP za Crnu Goru uviđa da RAE stanovništvo sačinjava najugroženiju kategoriju u zemlji (Oxfam GB 2003a: 46). Prema UNDP-jevom istraživanju, pod imenom Istraživanje domaćinstava Roma, Aškalija i Egipćana, izbeglica i IRL u Crnoj Gori, nezaposlenost među RAE stanovništvom je 43,3%, u poređenju sa 17% kod ostalog stanovništva. Poražavajuće je da je samo 10,8% od anketiranog RAE stanovništva izjavilo da su radili u sedmici pre istraživanja, a 50,9% su zaposleni koji rade kao sakupljači sekundarnih sirovina ili kao fizički radnici.
natrag na vrh
|
OSNOVNA OBLAST 3: GRAĐANSKA PRAVA
Mada srpski Zakon o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina ne pruža i listu nacionalnih manjina na koje se ovaj zakon odnosi, Romi se posebno spominju u delu koji govori o pozitivnoj diskriminaciji, a koji opisuje pravne akte i druge neophodne mere za poboljšanje situacije romskog stanovništva u Srbiji (član 4). Istraživanje sprovedeno od strane Centra za manjinska prava, međutim, sugeriše da se situacija romskog stanovništva u Srbiji nije popravila od pada Miloševićevog režima. Čak, Nacrt strategije za integraciju i davanje novih ovlašćenja Romima beleži da je u većim gradovima u Srbiji nasilje skinhedsa u porastu, i da se protiv ovoga ne primenjuju adekvatne mere.
Prema Evropskom centru za prava Roma (ERRC), Romi u Srbiji i Crnoj Gori ne prijavljuju kršenja svojih prava, bilo da su učinjena od strane privatnih lica ili državnih službenika. A dalje, čak i kad je policija informisana o kršenju prava Roma od strane privatnog lica, ona ne preduzima nikakvu odgovarajuću akciju: kada su u 2003. godini ERRC, Centar za manjinska prava i Centar humanitarnog prava podneli krivične prijave u vezi sa pojedinačnim slučajevima netolerancije i napada na Rome u Beogradu, Leskovcu, Novom Sadu i Zaječaru, nijedna od tih žalbi nije rezultirala zvaničnom istragom. Do danas, samo četiri napada na Rome u Srbiji su završila na sudu, kao rasno motivisana, a počinioci su bili osuđeni na relativno blage kazne za izvršena dela. U Crnoj Gori, sa druge strane, ERRC je zabeležio ponavljanje konflikta između Roma sa Kosova i članova većinske populacije u Tivtu.
Zvanične informacije o policijskom nasilju nad Romima ne postoje, ali izveštaji specijaliziranih NVO pokazuju da policija više zloupotrebljava Rome nego osobe koje pripadaju drugim etničkim grupama. Kao što je i slučaj sa kršenjem njihovih prava od strane privatnih osoba, Romi retko prijavljuju slučajeve policijske brutalnosti. Nekad je to nedostatak svesnosti o svojim pravima, a nekad zbog straha od ponavljanja nasilja od strane optuženog. Ova kombinacija predispozicija rizikuje kreiranje vrzinog kola, u kojem nedostatak svesnosti o posedovanim pravima i stalna sumnja u kršenju istih, nadjačavaju jedno drugo.
Očigledno su češće, ali manje dramatične od nasilnih napada na Rome od strane neroma, administrativne diskriminacije (npr. prijavljivanje za socijalnu pomoć). Prijavljene su, isto tako, i diskriminacije na radnom mestu, kao i diskriminacije pri dostupnosti obrazovanju.
natrag na vrh |
|
